Algengasta lýsingin á refsingu er að hún sé hegning fyrir eitthvað brot (þ.e. ranga hegðun). Refsing er því eitthvað sem kemur frá þjálfaranum eftir óæskilega hegðun hestsins og birtist hún hestinum sem óþægilegt eða sársaukafullt áreiti. Refsingu notar þjálfarinn til að koma í veg fyrir að óæskilega hegðunin birtist aftur. Neikvæð styrking á hegðun er hinsvegar óþægilegur atburður eða áreiti sem hesturinn getur forðast eða stöðvað með því að breyta hegðun sinni. Það virkar eins og ábending sem segir hestinum ,,nei - rangt svar''.

Þessar skilgreiningar sýna aðal muninn á neikvæðri styrkingu og refsingu. Báðar geta spannað frá mjög mildri leiðréttingu til mjög hörkulegra og sársaukafullra aðfara en aðal munurinn á þessu tvennu er að annað er framkvæmt á rangri tímasetningu. Refsing gerist eftir hina óæskilegu hegðun. Neikvæð styrking gerist á meðan hegðunin er að gerast og hættir um leið og hesturinn býður aðra hegðun sem þjálfaranum finnst æskilegri.

Hestur getur gert eitthvað sem fær okkur til að taka í burtu jákvæða hluti eins og t.d. mat (hestur krafsar þegar verið er að gefa í hesthúsinu, þjálfarinn ákveður að gefa honum ekki fyrr en hann hættir - dæmi um jákvæða refsingu). Við getum líka notað aðferð sem fær okkur til að framkvæma neikvæða hluti (lemja hestinn með písk þegar hann krafsar - dæmi um neikvæða refsingu). 

Refsing gerist því þegar við tökum í burtu jákvæða hluti eða framkvæmum neikvæða hluti gagnvart hestinum. Þegar flest fólk talar um refsingu notar það svipaðar skilgreiningar. Þau vilja að óæskilega hegðunin hætti en þau vilja líka að hesturinn ,,læri sína lexíu''. Það sem þau búa til í staðinn er hinsvegar vandamál með tímasetningu sem getur haft mjög neikvæðar afleiðingar fyrir þjálfunina.

Refsing til að stöðva hegðun

Markmiðið með refsingu er að stöðva hegðun, og hún gerir það yfirleitt, en aðeins í nútíðinni. Þegar hún virkar, örvar hún refsarann og lætur refsingu því verða mjög líklega notaða aftur. Vandamálið er að áhrifin á hegðun hestsins í framtíðinni er í óvissu. Refsing gæti eða gæti ekki stöðvað hegðun hestsins í framtíðinni (hesturinn gæti enn haldið áfram að krafsa vegna þess að hann vill fá matinn sinn). Refsingar geta stöðvað aðra hegðun að öllu leyti sem þjálfarinn hafði ekki viljað missa (hesturinn gæti hætt að koma fremst í stíuna til að heilsa þjálfaranum).

Refsingar geta líka framkallað aðrar hliðarverkanir sem þjálfarinn sá ekki fyrir (hesturinn gæti orðið mun frekari eftir matnum sínum, krafsar meira, gæti rykkt af þjálfarnum fæðuna og sýnir enga kurteisi). Óvissan sem fylgir áhrifum refsinga gerir þær ekki að ásættanlegu þjálfunartæki. Góðir þjálfarar læra að færa sig frá refsingunum eins og þær eru yfirleitt skilgreindar yfir í vel tímasetta og viðeigandi styrkingar á hegðun. Af öllum þeim leiðum sem hægt er að nota til að stjórna hegðun er refsing líklega sú auðveldasta að nota og maður verður mest háður henni - en hún hefur minnstu áhrifin.

Að losna úr gildrunni

En hvernig getum við losnað út þessari gildru ef við erum á annað borð að nota refsingar meira en okkur líkar? Fyrst verður maður að spyrja sjálfan sig hvort hesturinn sé með líkamlega burði í verkefnið, líður honum vel? Við verðum að komast að því af hverju hann neitar. Passa reiðtygin honum, er hann heilbrigður, ertu að gefa honum nægilega skýr merki? Skilur hesturinn hvað þú ert að biðja hann um? Ef ekki þarftu að fara til baka í þjálfuninni og halda áfram þar. Hraðasti árangurinn gefst með því að búta þjálfunina eins mikið niður og hægt er - og það er staðreynd að sársauki og ótti hjá hestinum heftir námshraða hans.

Í öðru lagi, horfðu á aðferðina sem þú notar til að þjálfa. Stýrir þú hestinum eða læturðu hestinn hafa áhrif á þig? Sá knapi sem lætur hestinn hafa áhrif á sig (reactive rider*) bregst við hegðun hestsins síns í stað þess að stýra honum. Þessi knapi er 1-2 sekundum á eftir hestinum. Hægt er að þekkja slíka knapa á því að þeir eru sífellt að skamma hestana sína, kalla þá heimska sem virðist sannarlega vera þegar maður sér hestinn berjast við að læra jafnvel hina einföldustu hegðun. Sá knapi sem stýrir hestinum (active rider*) tekur við stjórninni. Viðkomandi sér hvað hesturinn ætlar sér fyrirfram, t.d. þegar hann ætlar að spennast upp þá setur knapinn hann strax í annað verkefni. Leiðir hann út úr einu í annað. Þessir knapar ríða öllum ,,greindu'' hestunum af því þeir eru við stjórnvölinn og geta lesið og stýrt hestinum í stað þess að bregðast sífellt við hegðun hans.

Aldrei að nota refsingar?

En þýðir þetta að þú eigir aldrei að nota refsingar? Nei. Stundum koma tímar þegar mikillar ákveðni er þörf en þetta er spurning um rétta tímasetningu. Þegar við notumst við neikvæða styrkingu á hegðun erum við meðvituð um tímasetninguna, að hún sé beintengd við hegðunina. Leiðréttingin þarf að koma um leið og hegðunin er að gerast og fer ekki fyrr en hegðunin leiðréttist. 

Dæmi um þetta er t.d. að fá hest upp á tölt, þrýstingur frá fótum hættir ekki fyrr en hesturinn fer upp á tölt. Þá er leiðréttingu (neikvæðri styrkingu) strax hætt og hesturinn fær frið sem hann þiggur. Þetta er þó ónáttúrulegt fyrir hestinn þar sem hann er vanur að flýja eða berjast á móti hverskyns áreiti í náttúrunni. Neikvæð styrking er eitthvað sem hesturinn þarf að læra, hann þarf að læra að óþægindin fara um leið og hann breytir hegðun sinni. 

Í mesta lagi finnuruðu sjálfa/n þig þurfa að nota refsingar við öfgafullar aðstæður eins og þegar hesturinn þinn er að berja eða bíta, er að ráðast gegn þér. Í allan annan tíma getur þú notað neikvæða styrkingu á hegðun til að örva hestinn til að breyta óæskilegri hegðun í aðra betri.

Stuttar útskýringar:

Örvari (reinforcer)
Eitthvað sem örvar (styrkir) hegðun. Getur verið jákvæð eða neikvæð örvun, sem þýðir að einhverju er bætt við eða eitthvað tekið í burtu.

Neikvæð styrking (Negative reinforcement)
Eitthvað sem hestinum líkar ekki er tekið í burtu. Hesturinn lærir að breyta hegðun sinni þegar knapinn setur á óþægilegt áreiti og lætur æskilegri hegðun vera líklegri til að styrkjast og viðhaldast. Notkun okkar á þrýstingi er gott dæmi um þetta.

Jákvæð styrking (Positive reinforcement)
Hesturinn breytir hegðun sinni og fær eitthvað sem hann gjarnan vill fá eins og mat.

Refsing (Punishment)
Óþægilegt eða sársaukafullt atvik sem stöðvar hegðun þegar hún er að gerast en æskileg hegðun er ekki líkleg til að styrkjast eða viðhaldast í framtíðinni vegna atviksins.

Neikvæð refsing (Negative punishment)
Eitthvað sem hesturinn vill gjarnan fá er tekið í burtu. T.d. hesturinn setur upp fýlusvip þegar þú kemur með fóður til hans - þú snýrð þér við og ferð með matinn í burtu. Ef hann vill fá matinn verður hann að breyta hegðun sinni.

Jákvæð refsing (Positive punishment)
Ef hesturinn þinn bítur þig þá lemur þú hann. Af því að hegðunin hættir á því augnabliki þá er refsingin örvandi fyrir refsarann. Hinsvegar, þá mun jákvæð refsing ekki endilega fá hestinn til að hætta hegðuninni í framtíðinni og oft verða til aðrar aukaverkanir á hegðun. Þar sem viðbrögðin (hér að lemja) koma á eftir hegðun hestsins (að bíta) skapar það vandamál með tímasetningu sem veldur oft vandræðum í framtíðinni þar sem hesturinn skilur oft ekki fyrir hvað verið var að hegna honum fyrir.

Unnið upp úr eftirfarandi heimildum:

Clickertraining your horse - Alexandra Kurland
The click that teaches - Riding with the clicker - Alexandra Kurland
*Skilgreining tekin frá John Lyons.